W 2025 roku czeka nas duża zmiana w finansowaniu samorządów. Dotychczas samorządy, czyli gminy, powiaty i województwa, miały swoje stałe udziały procentowe w podatkach dochodowych od osób fizycznych (PIT) i prawnych (CIT). Dzięki temu mogły korzystać bezpośrednio z wpływów podatkowych mieszkańców i przedsiębiorstw działających na ich terenie. Od przyszłego roku jednak zasady te ulegną gruntownej zmianie, co może mieć znaczący wpływ na lokalne budżety i sposób realizacji projektów samorządowych.
Jak działało to do tej pory?
Do końca 2024 roku samorządy otrzymywały określony procent wpływów z PIT i CIT uzyskanych przez Skarb Państwa. Gminy miały udział w wysokości 38,34% z wpływów PIT od mieszkańców zamieszkałych na ich terenie. W praktyce oznaczało to, że im wyższe dochody mieszkańców, tym większe wpływy z podatku dochodowego trafiały do lokalnych budżetów.
Ten system sprawiał jednak, że samorządy były podatne na zmiany wprowadzane przez rząd, takie jak obniżki podatków, zwiększenie kwoty wolnej czy nowe ulgi. W ciągu ostatnich kilku lat zmiany te znacznie obniżyły wpływy z PIT dla samorządów, które musiały mierzyć się z trudnościami finansowymi i wzrastającym zadłużeniem, mimo że jednocześnie rosły koszty prowadzenia i rozwoju infrastruktury lokalnej.
Co się zmieni w 2025 roku?
Od 2025 roku procentowe udziały samorządów w PIT i CIT zostaną zastąpione nowym systemem finansowania, opartym na stałych kwotach wypłacanych przez Skarb Państwa. Wysokość tych kwot będzie ustalana na podstawie dochodów podatników zamieszkałych na terenie danego samorządu, ale ich przydzielanie będzie odbywać się według specjalnego algorytmu.
Samorządy nie będą już otrzymywać zmiennego procentu od wpływów z PIT. Zamiast tego, Skarb Państwa przekaże im określone kwoty, które mają być bardziej stabilne i przewidywalne. W nowym systemie uwzględnione będą także dochody pochodzące z ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, co ma znaczenie szczególnie w kontekście wzrastającej liczby osób przechodzących na tę formę opodatkowania w wyniku reformy Polskiego Ładu.
Co oznaczają te zmiany dla mieszkańców?
Dla mieszkańców oznacza to, że gminy będą miały większą stabilność finansową, co powinno przełożyć się na lepsze planowanie i realizację projektów lokalnych. Mimo że bezpośredni związek między zarobkami mieszkańców a budżetem gminy będzie mniejszy, nowy system ma gwarantować, że samorządy nie stracą finansowo w wyniku zmian w PIT i CIT. Jednak do skutecznego działania tego systemu, konieczne jest określenie miejsca zamieszkania na terenie danego samorządu.